काठमाडौं । अमेरिकाले सैन्य कारबाहीमार्फत भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई नियन्त्रणमा लिएपछि विश्व बजारमा अस्थिरता बढेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलामा भएको अभियान सफल भएको र मादुरोलाई अहिले अमेरिकामा राखिएको पुष्टि गरेका छन् । यस कदमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मिश्रित प्रतिक्रिया ल्याएको छ ।
विश्वव्यापी लगानीकर्ताले अनिश्चितता बढेको महसुस गर्दा सुन र अन्य कीमती धातुहरुमा वृद्धि देखिएको छ । सोमबार सुनको मूल्य (साढे ४ बजे) २.४२ प्रतिशत बढेको छ । सुनको भाउ प्रतिऔंस १०४ डलर बढेर ४४ सय ३६ डलर पुगेको छ । त्यस्तै, चाँदीको भाउ प्रतिऔंस ४.९३ प्रतिशत बढेको छ । चाँदी ३.५७ डलर बढेर ७६.१९ डलर पुगेको छ ।
सुनलाई सुरक्षित लगानी (safe-haven) को रुपमा हेरिएको छ । त्यसैगरी, चाँदी र प्लेटिनम पनि उल्लेख्य रुपमा बढेका देखिन्छ । यता, तेल बजार भने स्थिर देखिएको छ । तेलको भाउ झिनो अंकले बढेको छ । क्रुड आयल ०.०१ प्रतिशतले घटेको छ भने ब्रेन्ट आयल ०.०४ प्रतिशतले घटेको छ ।
विश्व बजारमा पर्याप्त तेल आपूर्ति रहँदा आगामी आपूर्ति सम्बन्धी तत्काल चिन्ता कम रहेको कारणले यस्तो भएको हो । साथै, भेनेजुएलाको उत्पादन हाल धेरै कम रहेको र त्यसलाई तुरुन्त रुपमा बढाउन समय लाग्ने विश्लेषकहरुले बताएका छन् ।
यता, विश्व सेयर बजारले पनि मिश्रित प्रतिक्रिया दिएको छ । टोकियोको Nikkei 225 र दक्षिण कोरियाको Kospi जस्ता एशियाली सूचकांकहरुले उछाल देखाए । जबकि अमेरिकी फ्युचर्स सामान्य रुपमा स्थिर रहेका छन् । बजार विश्लेषकहरुका अनुसार लगानीकर्ताहरु जोखिमपूर्ण सेयर बेच्नुभन्दा सुरक्षित सम्पत्तितिर गएका छन् ।
अमेरिकाको सैन्य कारबाही भू-राजनीतिक दृष्टिले पनि विवादास्पद रुपमा देखिएको छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाको यस कदमप्रति चीन, रुस र अन्य देशले कडा आलोचना गरेको समाचारहरु आएका छन् । यिनीहरुले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लंघन र सार्वभौम राष्ट्रको स्वतन्त्रता माथिको आक्रमणको रुपमा वर्णन गरेका छन् ।
विज्ञहरुका अनुसार, यस किसिमको अस्थिरता छोटो अवधिमा सुन र सुरक्षित सम्पत्ति तिर धाउनु तर तेल र ऊर्जा बजारमा थप अनिश्चितता सिर्जना गर्न सक्छ । लगानीकर्ताले आगामी हप्ता आउने मासिक आर्थिक डेटा र अमेरिकी फेडरल रिजर्भको नीतिमा के हुन्छ भन्ने कुरामा विशेष ध्यान दिइरहेका छन् । यस घटनाले अहिलेको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, ऊर्जा सुरक्षा र आर्थिक भविष्यमा दीर्घकालीन प्रभावहरु पनि पार्ने सम्भावना राख्छ ।
भूराजनीतिक तनावबीच जापान र दक्षिण कोरियाको सेयर बजार उकालो
अमेरिका–भेनेजुएला सम्बन्धमा आएको अचानक सैन्य र राजनीतिक तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता बढाएको छ । यस्ता घटनामा प्रायः विश्व सेयर बजार दबाबमा छन् । तर सोमबार जापान र दक्षिण कोरियाको सेयर बजार भने उकालो लाग्यो, जबकि युरोप, अमेरिका र अन्य क्षेत्रका बजारमा ठूलो उछाल देखिएन । यो फरक प्रतिक्रिया केबल संयोग होइन, बरु विश्व अर्थतन्त्रको संरचना, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र क्षेत्रीय हितसँग गहिरो रुपमा जोडिएको विश्लेषकहरुको भनाई छ।
जापान र दक्षिण कोरिया अमेरिकासँग रणनीतिक र सैन्य रुपमा गहिरो सम्बन्ध राख्ने देश हुन् । अमेरिकी सैन्य गतिविधि बढ्दा यी देशका रक्षा, प्रविधि र लजिस्टिक्स क्षेत्रसँग जोडिएका उद्योगले प्रत्यक्ष लाभ पाउने अपेक्षा गरिन्छ । बजार सधैं भविष्यका सम्भावित नाफालाई मूल्यमा समावेश गर्छ। त्यसैले लगानीकर्ताले जोखिम देखेर भाग्नुभन्दा पनि सम्भावित अवसर खोजे, जसको परिणामस्वरुप यी देशका सेयर सूचकांक उक्लिए ।
दोस्रो महत्वपूर्ण पक्ष ऊर्जा बजार हो। जापान र दक्षिण कोरिया ठूला तेल आयातकर्ता अर्थतन्त्र हुन्। यदि भूराजनीतिक तनावले तेलको मूल्य तीव्र रुपमा बढायो भने यी देशको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पर्छ। तर सोमबार तेल बजार अपेक्षाकृत स्थिर रह्यो । यसले ऊर्जा लागत नियन्त्रणमा रहने संकेत दियो र उद्योग तथा निर्यात क्षेत्रमा दबाब नपर्ने आँकलन बलियो बनायो । यही सकारात्मक अपेक्षाले सेयर बजारलाई समर्थन गर्यो ।
यसको विपरीत, अन्य देशका बजारमा भने जोखिमको धारणा फरक देखियो । युरोप, ल्याटिन अमेरिका र केही विकासशील अर्थतन्त्र भूराजनीतिक रुपमा बढी संवेदनशील छन् । त्यहाँका बजारमा द्वन्द्वको प्रत्यक्ष असर व्यापार, ऊर्जा आपूर्ति र कूटनीतिमा पर्न सक्ने डर बलियो रह्यो। त्यसैले लगानीकर्ताले आक्रामक रुपमा सेयर खरिद नगरी पर्खने रणनीति अपनाए ।
अर्को महत्त्वपूर्ण कारण विश्व अर्थतन्त्रको समग्र अवस्था हो । ब्याजदर, महँगी र सुस्त आर्थिक वृद्धिले लगानीकर्तालाई पहिल्यै सतर्क बनाएको थियो। यस्तो अवस्थामा नयाँ भूराजनीतिक जोखिम थपिँदा सेयर बजारभन्दा सुरक्षित सम्पत्तिजस्तै सुन र अमेरिकी डलरतर्फ सर्नु स्वाभाविक देखियो। यसले धेरै देशका सेयर बजारमा ठूलो उछाल आउन दिएन ।
-एजेन्सीहरुबाट
