काठमाडौं । अमेरिका र इजरायलसँगको युद्धका क्रममा इरानमा तनाव झन् चर्किएको छ । पछिल्लो घटनाक्रममा इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) का प्रवक्ता जनरल अली मोहम्मद नाएनीको मृत्यु भएको पुष्टि गरिएको छ। इजरायली सेनाले रातारात गरिएको हवाई आक्रमणमा उनको ज्यान गएको जनाएको छ भने इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले पनि मिसाइल आक्रमणमा उनी मारिएको बताएका छन् ।
यस घटनाले मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी युद्धलाई अझ जटिल बनाएको छ । इजरायलले इरानमाथि लगातार हवाई आक्रमण जारी राखिरहेको छ भने इरानले पनि मिसाइल र ड्रोनमार्फत प्रतिउत्तर दिइरहेको छ। इजरायली सेनाले दक्षिणी क्षेत्रतर्फ लक्षित नयाँ मिसाइल आक्रमण भएको जनाएको छ, जसलाई रोक्न सुरक्षा प्रणाली सक्रिय गरिएको छ।
ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण, विश्व बजारमा प्रभाव
युद्धका कारण ऊर्जा पूर्वाधारहरू प्रत्यक्ष निशानामा परेका छन् । इजरायलको हाइफा तेल प्रशोधन केन्द्रमा इरानी आक्रमणले महत्वपूर्ण संरचनामा क्षति पुगेको छ । यस्तै, खाडी क्षेत्रका तेल तथा ग्यास संरचनाहरूमा पनि बारम्बार आक्रमण भइरहेको छ ।
सबैभन्दा संवेदनशील क्षेत्र मानिएको होर्मुज जलडमरूमध्यमा तनाव उच्च बनेको छ । विश्वको ठूलो हिस्सा तेल आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यहाँको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल र ग्यासको मूल्य तीव्र रूपमा बढाएको छ।
अमेरिकी ऊर्जा सचिवले भने, यदि इरानी तेलमाथिको प्रतिबन्ध हटाइयो भने केही दिनमै एसियामा आपूर्ति सुरु हुन सक्ने बताएका छन्। यसले बजारलाई स्थिर बनाउन मद्दत गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
विश्वव्यापी असर: उडान, अर्थतन्त्र र ऊर्जा संकट
युद्धको प्रभाव केवल मध्यपूर्वमै सीमित छैन। युरोप र एसियाबीचको हवाई यातायातमा ठूलो अवरोध आएको छ। दुबई, दोहा र अबुधाबी जस्ता प्रमुख हब प्रभावित हुँदा हजारौं उडान रद्द भएका छन् र लाखौं यात्रु अलपत्र परेका छन्।
युरोपेली देशहरूले ऊर्जा मूल्य बढ्ने चेतावनी दिएका छन्। बेलायतमा घरेलु ऊर्जा बिल करिब २० प्रतिशतसम्म बढ्ने अनुमान गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले यो संकटलाई “विश्व ऊर्जा बजार इतिहासकै ठूलो आपूर्ति अवरोध” भनेको छ।
मानवीय संकट गहिरिँदै
युद्धको सबैभन्दा ठूलो मार सर्वसाधारणमा परेको छ। इरानमा लाखौं मानिस विस्थापित भएका छन् भने राजधानी तेहरानमा निरन्तर बमबारी भइरहेको छ । लेबनान र गाजामा हजारौं मानिसको ज्यान गएको छ र लाखौं विस्थापित भएका छन् ।
ईद जस्तो महत्वपूर्ण पर्व पनि युद्धले प्रभावित भएको छ। धेरै देशहरूमा सार्वजनिक प्रार्थना स्थगित गरिएको छ भने गाजामा मानिसहरूले भग्नावशेषबीच ईद मनाएका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र सम्भावित नयाँ मोड
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि थप दबाब दिन खार्ग टापु कब्जा गर्ने योजना विचार गरिरहेको खबर सार्वजनिक भएको छ। यो टापु इरानको ९० प्रतिशत तेल निर्यातसँग सम्बन्धित भएकाले यसको रणनीतिक महत्व अत्यधिक छ।
युरोपेली संघभित्र पनि युद्धबारे एकमत देखिएको छैन । केही देशहरू होर्मुज खुलाउन सहयोग गर्न तयार देखिएका छन् भने केहीले युद्धविराम नभएसम्म कुनै कदम नचाल्ने बताएका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका र इजरायलबीच पनि रणनीतिक मतभेद देखिन थालेका छन्। अमेरिका छिटो समाधान खोज्न चाहन्छ भने इजरायल दीर्घकालीन रणनीतिमा केन्द्रित देखिएको छ ।
के हुन सक्छ आगामी अवस्था ?
ऊर्जा विज्ञहरूले यो युद्धको प्रभाव दीर्घकालीन हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। तेल तथा ग्यास उत्पादन संरचनामा भएको क्षति मर्मत गर्न वर्षौं लाग्न सक्ने बताइएको छ ।
यदि स्ट्रेट अफ होर्मुज लामो समय बन्द रह्यो भने विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्न सक्छ । तेल मूल्य अझै बढ्ने, आपूर्ति संकट गहिरिने र विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढ्ने सम्भावना छ।
