काठमाडौं । इरानमाथि केन्द्रित भइरहेको हालको युद्धले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति, ऊर्जा बजार र क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर प्रभाव पारिरहेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको ऊर्जा संरचनामाथि गरिने भनिएको आक्रमण १० दिनका लागि स्थगित गर्ने निर्णय गरेपछि युद्ध र शान्ति वार्ताको अवस्थाबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ । उनले अप्रिल ६ सम्मको समय दिँदै वार्ता “धेरै राम्रोसँग अघि बढिरहेको” दाबी गरेका छन्, तर व्यवहारमा युद्धको तीव्रता भने कम भएको देखिँदैन।
एकातिर अमेरिकाले शान्ति वार्ताको कुरा गरिरहेको छ भने अर्कोतर्फ इरानमाथि हवाई आक्रमणहरू जारी छन्। तेहरान लगायतका सहरहरूमा लगातार बमबारी भइरहेको छ, जसका कारण सर्वसाधारणमा ठूलो त्रास फैलिएको छ । क़ोम सहरमा भएको आक्रमणमा कम्तीमा ६ जनाको मृत्यु भएको खबरले युद्धको मानवीय पक्षलाई अझ गम्भीर बनाएको छ। उद्धारकर्मीहरू भग्नावशेषमा फसेकाहरूको खोजीमा जुटिरहेका छन्, जसले युद्धको विनाशकारी स्वरूप स्पष्ट देखाउँछ।
यसैबीच, युद्ध केवल इरानमै सीमित छैन। लेबनानको दक्षिणी क्षेत्रमा इजरायली आक्रमण बढिरहेको छ भने हिजबुल्लाहले इजरायलतर्फ रकेट प्रहार गरिरहेको छ। यसले युद्ध क्षेत्रीय स्तरमा फैलिँदै गएको संकेत गर्दछ। साथै, साउदी अरेबिया, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्स जस्ता देशहरूमा पनि ड्रोन र मिसाइल आक्रमणका घटनाहरू भइरहेका छन्, जसले सम्पूर्ण मध्यपूर्व अस्थिर बन्दै गएको देखाउँछ।
अमेरिकी प्रस्तावप्रति इरानको प्रतिक्रिया पनि नकारात्मक देखिएको छ । इरानले उक्त प्रस्तावलाई “एकपक्षीय र अन्यायपूर्ण” भन्दै अस्वीकार गर्ने संकेत दिएको छ। प्रस्तावमा इरानको आणविक कार्यक्रम समाप्त गर्नुपर्ने, मिसाइल कार्यक्रम सीमित गर्नुपर्ने र क्षेत्रीय सहयोग बन्द गर्नुपर्ने जस्ता सर्तहरू समावेश छन्, जसलाई इरानले आफ्नो सार्वभौमिकतामाथि हस्तक्षेपका रूपमा लिएको छ। यसले शान्ति वार्ता सफल हुने सम्भावनामा प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ।
युद्धको असर केवल सैन्य क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन, यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई पनि गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको छ। विशेषगरी स्ट्रेट अफ हर्मुजमा उत्पन्न तनावका कारण तेल आपूर्ति प्रभावित भएको छ। युद्ध सुरु भएयता अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ, यद्यपि ट्रम्पको निर्णयपछि केही गिरावट देखिएको छ। जापान र भियतनामजस्ता देशहरूले ऊर्जा संकट व्यवस्थापन गर्न विशेष नीति अवलम्बन गर्न थालेका छन् ।
त्यसैगरी, इरानभित्र सूचना प्रवाहमा पनि कडा नियन्त्रण गरिएको छ। लामो समयदेखि इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध हुँदा नागरिकहरू स्वतन्त्र रूपमा जानकारी पाउनबाट वञ्चित भएका छन् । यसले सरकारको सूचना नियन्त्रण रणनीतिलाई झल्काउँछ र युद्धको वास्तविक अवस्थाबारे बाहिरी विश्वलाई स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न कठिन बनाएको छ ।
ट्रम्पले आक्रमण स्थगित गर्ने निर्णय लिए पनि युद्धको वास्तविक अवस्था अझै जटिल र अनिश्चित छ । वार्ता र आक्रमण सँगसँगै चलिरहेको वर्तमान परिस्थितिले द्वन्द्व समाधानको प्रक्रिया चुनौतीपूर्ण बनाएको छ । आगामी दिनहरूमा कूटनीतिक प्रयास सफल हुन्छन् कि युद्ध अझ चर्किन्छ भन्ने कुरा विश्व समुदायका लागि महत्वपूर्ण चासोको विषय बनेको छ ।
