काठमाडौं । इजरायलको उच्च प्रविधि (हाई–टेक) क्षेत्रले सन् २०२५ मा ८.२ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेको एक नयाँ वार्षिक प्रतिवेदनले देखाएको छ । इजरायल इनोभेसन अथोरिटीद्वारा आइतबार सार्वजनिक गरिएको उक्त प्रतिवेदनमा बढ्दो संरचनागत चुनौतीका बाबजुद पनि यो क्षेत्र देशको अर्थतन्त्रको प्रमुख चालकका रूपमा रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
प्रतिवेदनअनुसार, गत वर्ष पनि हाई–टेक क्षेत्र ८.२ प्रतिशतले विस्तार भएको थियो र इजरायलको समग्र आर्थिक वृद्धिमा लगभग आधा योगदान यही क्षेत्रले पुर्याएको थियो । यसले इजरायलको अर्थतन्त्रमा प्रविधि र नवप्रवर्तनको अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका रहेको स्पष्ट देखाएको छ ।
आर्थिक तथ्यांक अनुसार, उच्च प्रविधि क्षेत्रको निर्यात ८५ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन देशको कुल निर्यातको करिब ५८ प्रतिशत हो । यसले इजरायललाई विश्व प्रविधि बजारमा प्रतिस्पर्धी र प्रभावशाली मुलुकका रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गरेको छ ।
त्यस्तै, भेन्चर क्यापिटल (जोखिम पूँजी) लगानीमार्फत करिब १५ अर्ब डलर बराबरको रकम संकलन भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । यसले स्टार्टअप इकोसिस्टमलाई थप बलियो बनाउँदै नयाँ प्रविधि विकास र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन दिएको छ ।
प्रतिवेदनले सकारात्मक सूचकहरूसँगै केही चुनौतीहरू पनि औँल्याएको छ। विशेषगरी अनुसन्धान तथा विकास (आर एन्ड डी) क्षेत्रमा रोजगारी घट्दै गएको देखिएको छ । साथै, केही कम्पनीहरूले आफ्ना व्यापारिक गतिविधि, व्यवस्थापन संरचना तथा विकास कार्यहरू संयुक्त राज्य अमेरिका र अन्य देशहरूमा स्थानान्तरण गर्न थालेको सङ्केत पनि प्रतिवेदनमा गरिएको छ ।
यसका बाबजुद, हाई–टेक क्षेत्रमा करिब ४ लाख मानिसहरू रोजगारीमा संलग्न रहेको र स्टार्टअप कम्पनीहरूको संख्या बढ्दै गएको उल्लेख गरिएको छ । यसले इजरायललाई अझै पनि नवप्रवर्तन र उद्यमशीलताको केन्द्रका रूपमा कायम राखिरहेको देखिन्छ ।
प्रतिवेदनले एउटा महत्वपूर्ण संरचनात्मक परिवर्तनतर्फ पनि संकेत गरेको छ, जसअनुसार इजरायली प्रविधि कम्पनीहरू विदेशमा विस्तार हुँदै गएका छन् र अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीमा निर्भरता बढ्दै गएको छ । साथै, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) तथा अन्य उन्नत प्रविधिहरूमा केन्द्रितता बढ्दै गएको पनि देखाइएको छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो प्रवृत्तिले इजरायलको प्रविधि क्षेत्रलाई विश्वव्यापी बजारसँग अझ नजिक बनाइरहेको छ । तर, उनीहरूले दीर्घकालीन स्थायित्वका लागि अनुसन्धान तथा विकास क्षेत्रमा रोजगारी संरक्षण र देशभित्रै नवप्रवर्तन क्षमता सुदृढ गर्नु आवश्यक रहेको पनि औँल्याएका छन् ।
प्रतिवेदनले इजरायलको हाई–टेक क्षेत्र मजबुत वृद्धि मार्गमा रहेको देखाए पनि संरचनात्मक रूपान्तरणका कारण आगामी वर्षहरूमा नीति र रणनीतिमा सन्तुलन आवश्यक हुने संकेत गरेको छ ।
