काठमाडौं । भदौ १० गते बिहान रसुवास्थित भोटेकोशी नदीमा आएको अभूतपूर्व बाढीले चीनको ग्याइरोङ (केरुङ) बन्दरगाह पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्दै नेपालको तटीय क्षेत्रमा भीषण क्षति पुर्याएको छ। लामटाङ हिमालमा गएको पहिरो वा हिमपहिरोले नदी थपिएर बनेको प्राकृतिक बाँध फुटेपछि यो विपद् भएको हो। यसबाट मुख्य गरी रसुवा र नुवाकोट तथा केही हदसम्म धादिङ जिल्ला प्रभावित भएका छन्।
यस विनाशकारी बाढीमा परी १,२०० भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ भने ५,००० भन्दा बढी व्यक्ति (स्थानीय बासिन्दा, जलविद्युत्का कर्मचारी तथा लामटाङ र कैलाश मानसरोवरका पर्यटक) बेपत्ता छन्। बाढीले करिब २० वटा पक्की पुल र ७०–८० किलोमिटर सडक ध्वस्त बनाएको छ। पछि आएको अर्को बाढीले काठमाडौँको मुख्य जीवनरेखा मानिने पृथ्वी राजमार्गको एक खण्ड पूर्ण रूपमा भत्काएको छ।
चीनसँगको तातोपानी नाका समेत बन्द भएपछि अब सडक सञ्जाल जोडिएको कोराला नाका मात्र बाँकी छ। यसले गर्दा समुद्री मार्गबाट हुने व्यापारको लागत र समय दुवै बढ्नेछ।
सबैभन्दा ठूलो क्षति जलविद्युत् क्षेत्रमा परेको छ। यस बेसिनका ७०० मेगावाट क्षमताका १४ वटा जलविद्युत् तथा सौर्य ऊर्जा आयोजनाहरू (३०० मेगावाट सञ्चालित र बाँकी निर्माणाधीन) गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। साथै, रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिएको त्रिशूली ३बी हब सबस्टेसन ध्वस्त भएकाले हिउँदमा काठमाडौँ उपत्यकामा विद्युत् आपूर्तिमा ठूलो समस्या आउन सक्छ।
नेपाल सरकार र नेपाल राष्ट्र बैंकले सन् २०१५ को भूकम्पमा जस्तै ऋण भुक्तानी अवधि थप र विद्युत् खरिद सम्झौता (पिपीए) अवधि विस्तार गरी आयोजनाहरूलाई राहत दिने अपेक्षा छ। बीमा कम्पनीहरूले भौतिक क्षति, ६ महिनासम्मको आम्दानी नोक्सानी र सवारी साधन तथा घरहरूको दाबी भुक्तानी गर्नुपर्नेछ। ठूला आयोजनाहरूमा फ्याकल्टेटिभ र क्याटास्ट्रोफिक पुनर्बीमा (विपद् पुनर्बीमा कभर) हुने भएकाले एकल बीमा कम्पनीहरूमाथिको वित्तीय जोखिम नियन्त्रित रहने देखिन्छ।
इक्रा नेपालले भोटेकोशी नदीको विनाशकारी बाढीपछि प्रभावित बीमक, जलविद्युत् आयोजना तथा बैंकहरूबारे प्रारम्भिक मूल्याङ्कन गर्दै क्रेडिट रेटिङ पुनरावलोकन गरेको छ।
निर्जीवन तथा पुनर्बीमा क्षेत्रतर्फ
गत सेप्टेम्बर २०२५ को दंगा र हालको बाढीको दाबी भुक्तानीले पुँजीगत दबाब बढाउने देखिएकाले नेपाल पुनर्बीमा कम्पनी लिमिटेडको रेटिङ [ICRANP-IR] A-@ मा डाउनग्रेड गरिएको छ। उता न्यूनतम जोखिम रिटेन्सन र बलियो क्याटास्ट्रोफिक कभरका कारण शिखर इन्स्योरेन्सलाई [ICRANP-IR] AA-& (विकासक्रम निगरानी) मा राखिएको छ भने सवारी साधन तथा जलमार्ग क्षेत्रको क्याटास्ट्रोफिक कभर सीमित भई वित्तीय प्रभाव पर्न सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सगरमाथा लुम्बिनी, सिद्धार्थ प्रिमियर, एनएलजी, हिमालयन एभरेस्ट र युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्सलाई नकारात्मक निगरानी मा राखिएको छ।
जलविद्युत् क्षेत्रतर्फ
८ अर्ब २० करोड रुपैयाँ ऋणको भार रहेको निर्माणाधीन ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली ३बी र ३ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ ऋण भार रहेको २० मेगावाटको लाङटाङ खोला आयोजनाहरूमा व्यापक क्षति पुगेकाले दुवैको रेटिङलाई नकारात्मक निगरानी ([ICRANP] LBB@/A4@ र [ICRANP] LBB@/A4+@) मा राखिएको छ।
यद्यपि, नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको ठूलो खुद सम्पत्ति र बीमा दाबी भुक्तानीले मुख्य नोक्सानी समेट्ने भएकाले यसको [ICRANP-IR] AA+ रेटिङमा कुनै परिवर्तन गरिएको छैन। अर्कोतर्फ, प्रति-बीमित जोखिम र रिटेन्सन न्यून हुने भएकाले जीवन बीमा कम्पनीहरूमाथिको प्रभाव मध्यम रहने अनुमान गरिएको छ भने बैंकिङ क्षेत्रको हकमा नेपाल राष्ट्र बैंकले कर्जा पुनर्तालिकीकरण र पिपीए अवधि विस्तारजस्ता राहत सुविधा दिने अपेक्षा गरिएकाले समग्र बैंकहरूको वित्तीय अवस्थामा ठूलो धक्का नपुग्ने इक्रा नेपालको निष्कर्ष छ।
