काठमाडौं । हाल मध्यपूर्व क्षेत्रमा इजरायल र इरानबीचको युद्ध झन् चर्किँदै गएको छ । करिब एक महिनादेखि जारी यो द्वन्द्व अब केवल सैन्य संघर्षमा सीमित नरही आर्थिक र राजनीतिक रूपमा पनि गहिरो प्रभाव पार्न थालेको छ । पछिल्लो घटनाक्रमले यो युद्ध अझ व्यापक र जटिल बन्दै गएको संकेत गर्दछ ।
हालै इरानले दुबई नजिक एउटा विशाल तेल ट्यांकरमा ड्रोन आक्रमण गरेको खबर सार्वजनिक भएको छ । उक्त आक्रमणका कारण ट्यांकरमा आगलागी भएको थियो, जसलाई पछि नियन्त्रणमा ल्याइएको बताइएको छ। यो घटना विश्वकै महत्वपूर्ण जलमार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा भएको हो, जुन विश्वको ठूलो मात्रामा तेल आपूर्ति हुने मार्गका रूपमा चिनिन्छ । यस क्षेत्रमा तनाव बढ्दै जाँदा विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पर्ने खतरा बढेको छ।
यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले हर्मुज तत्काल नखोलेमा इरानका तेल उद्योग, विद्युत उत्पादन केन्द्र तथा अन्य ऊर्जा पूर्वाधार पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने धम्की दिएका छन्। अमेरिकामा इन्धनको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढ्नुका कारण यो विषय राजनीतिक रूपमा पनि संवेदनशील बनेको छ।
अर्कोतर्फ, इजरायलले आफ्नो सैन्य रणनीतिमा महत्वपूर्ण परिवर्तन गरेको छ । सुरुमा उसले इरानका सैन्य तथा आणविक पूर्वाधारमा केन्द्रित आक्रमण गरेको थियो। इजरायली वायुसेनाले हजारौं बम प्रहार गर्दै धेरै सैन्य केन्द्र, मिसाइल प्रक्षेपण प्रणाली, हतियार उत्पादन स्थल तथा आणविक संरचनाहरूमा क्षति पुर्याएको दाबी गरिएको छ । अब भने इजरायलले इरानको आर्थिक संरचनामा लक्षित आक्रमण सुरु गरेको छ।
इजरायलका नेताहरूले अब ग्यास पूर्वाधार, इस्पात उद्योग तथा अन्य आर्थिक केन्द्रहरूमा हमला गरेर इरानी शासनलाई कमजोर बनाउने रणनीति अपनाएका छन्। यसले युद्धलाई नयाँ चरणमा प्रवेश गराएको छ, जहाँ आर्थिक क्षति पुर्याएर राजनीतिक परिवर्तन ल्याउने उद्देश्य देखिन्छ।
यो द्वन्द्वको प्रभाव केवल सम्बन्धित देशहरूमा मात्र सीमित छैन । कच्चा तेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ र विश्व बजारमा अस्थिरता उत्पन्न भएको छ । ऊर्जा आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा धेरै देशहरूको अर्थतन्त्रमा दबाब परेको छ। यसका साथै हजारौं मानिसको ज्यान गएको छ र धेरै क्षेत्रमा मानवीय संकट गहिरिँदै गएको छ।
क्षेत्रीय रूपमा पनि तनाव बढिरहेको छ । इरान समर्थित समूहहरू सक्रिय भएका छन्, टर्कीको आकाशमा मिसाइल प्रवेश गरेको घटना सार्वजनिक भएको छ, र अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरू पनि यसमा संलग्न हुन थालेका छन्। अमेरिकी सेना मध्यपूर्वमा थप तैनाथ गरिएको छ, जसले युद्ध अझ फैलिन सक्ने संकेत गर्छ।
यद्यपि, कूटनीतिक प्रयासहरू पनि जारी छन्। अमेरिका र इरानबीच वार्ताको प्रयास भइरहेको छ, तर दुवै पक्षबीच विश्वासको कमी देखिन्छ। इरानले अमेरिकी प्रस्तावहरूलाई अव्यावहारिक र अस्वीकार्य भनेको छ। यस्तो अवस्थामा छिटो समाधान ननिस्किए युद्ध अझ लम्बिन सक्ने सम्भावना देखिन्छ।
