काठमाडौं ।अमेरिका र इरानीका बीचमा युद्ध अन्त्य गर्ने, इरानमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी रोक्ने र होर्मुज जलडमरू पुन: खोल्ने बिषयमा सहमति गरेका छन । यो प्रारम्भिक सम्झौता सँघै बिश्व बजारमा तेलको मूल्य घटाएको थियो
“इस्लामिक गणतन्त्र इरानसँगको सम्झौता अब पूरा भएको छ,” अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो ट्रुथ सोसल प्लेटफर्ममा लेखेका छन् । उनको पोस्ट अनुसार पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शेहबाज शरीफ, जसको देशले मध्यस्थकर्ताको रूपमा काम गरेको छ।
समझदारीपत्रमा आधिकारिक रूपमा शुक्रबार स्विट्जरल्याण्डमा हस्ताक्षर हुने कार्यक्रम तय भएको छ ।
सम्झौताका बिषय र संझदारीका बुदा भने सार्वजनिक गरिएको छैन । शरीफले सामाजिक संजाल X मा एक पोस्टमा भने कि सम्झौताले “लेबनान सहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य अपरेशनहरूको तत्काल र स्थायी अन्त्य” गर्न आह्वान गरेको छ।
लेबनान वार्तामा बाधा पुर्याउने बिन्दु बनेको छ, इजरायल र हिजबुल्लाहले हालैका हप्ताहरूमा ट्रम्प र अन्य समूहहरूले एकअर्कामाथि आक्रमण रोक्न गरेको आह्वानलाई बेवास्ता गरिरहेका छन्।
इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सचिवालयले एक विज्ञप्ति जारी गरेर भनेको छ सोमबार रातिदेखि लेबनान सहित सबै मोर्चामा युद्ध र सैन्य कारबाही स्थायी रूपमा समाप्त हुनेछ।सटीक सर्तहरू तुरुन्तै थाहा भएन। शरीफले X मा एक पोस्टमा भने कि सम्झौताले “लेबनान सहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य अपरेशनहरूको तत्काल र स्थायी अन्त्य” गर्न आह्वान गरेको छ।
इरानका एक रिपब्लिकन सिनेटर लिन्डसे ग्राहमले सम्झौताको प्रशंसा गर्दै इरानको आणविक कार्यक्रममा हुने आगामी वार्तालाई “नजिकबाट हेरिरहेको” बताएका छन् ।
“हाम्रो कानून अन्तर्गत, इरानसँगको कुनै पनि आणविक सम्झौता समीक्षा र मतदानको लागि कांग्रेसमा पठाइनेछ,” उनले भने। “हामीलाई यो बिन्दुमा पुर्याएकोमा सबैलाई बधाई छ।”
आफ्नो पहिलो कार्यकालमा, ट्रम्पले डेमोक्र्याटिक राष्ट्रपति बाराक ओबामाले वार्ता गरेको २०१५ को बहुपक्षीय इरान सम्झौताबाट अमेरिकालाई फिर्ता लिएका थिए, जसले तेहरानको आणविक कार्यक्रममा अन्तर्राष्ट्रिय निरीक्षण सहितको सीमाको बदलामा प्रतिबन्धहरू हटाएको थियो।
इरानले युरेनियमको संवर्धनलाई तीव्र पार्दै बम-ग्रेड शुद्धताको नजिक ४०० किलोग्राम (लगभग ९०० पाउण्ड) भन्दा बढी सामग्री उत्पादन गर्यो। आगामी वार्ताको क्रममा त्यो युरेनियमको बिषय वार्ताको प्रमुख बिषया हुनेछ ।
‘धेरै गाह्रो मान्छे’
आइतबार लेबनानमा इजरायली आक्रमणको बावजुद सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिएको थियो जसको इरान र ट्रम्प दुवैबाट आलोचना भएको थियो।
इजरायलले इरानसँग सम्झौता गर्न अमेरिकालाई अनुमति दिन लेबनानमा आफ्नो सैन्य कारबाही रोक्नुपर्ने अमेरिकी मागमा प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले ट्रम्पसँग असहमति जनाएका थिए ।
इजरायलले लेबनानमा सञ्चालनको स्वतन्त्रता कायम राख्ने बताएको छ भने इरानले त्यहाँ पूर्ण युद्धविरामलाई आफ्नो मागको एक महत्वपूर्ण अंश बएको बताएको छ ।
आइतबार फोन वार्ताको क्रममा ट्रम्पले नेतान्याहूलाई शान्ति सम्झौतातर्फको प्रगतिको बारेमा जानकारी गराएको इजरायलको एन१२ ले एक वरिष्ठ अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै रिपोर्ट सार्वजनिक गरेको छ ।
न्यूयोर्क टाइम्ससँगको एक अन्तर्वार्तामा, ट्रम्पले नेतान्याहूलाई “धेरै गाह्रो मान्छे” भने र इजरायली नेताले आणविक हतियारधारी इरानबाट इजरायललाई बचाएकोमा धन्यवाद दिनुपर्ने धारणा ब्यक्त गरेका छन् ।
इरान अमेरिका सम्झौताको बेलायत, जर्मनी, फ्रान्स र इटालीले इरानको आणविक कार्यक्रम सीमित गर्न “स्पष्ट, प्रमाणित कदमहरू” को प्रतिक्रियामा इरानमाथिको प्रतिबन्ध हटाउन तयार रहेको बताएका छन्।
“हामी स्पष्ट छौं कि हर्मुजको जलडमरूममा अब टोल-फ्री नेभिगेसनको स्वतन्त्रता पुनर्स्थापित गरिनुपर्छ,” बेलायती प्रधानमन्त्री केयर स्टारमरले भने। “इरानसँग कहिल्यै पनि आणविक हतियार हुनुहुँदैन।”
सम्झौताको घोषणा हुनुभन्दा अघि, एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीले अन्तराष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाले २५ अर्ब डलरको जम्मा गरिएको इरानी सम्पत्ति फिर्ता गर्न सहमत हुनेछ। ट्रम्प प्रशासनले पहिले नै भनेको छ कि इरानी पैसाको कुनै पनि रिलीज इरानले शान्ति सम्झौता अन्तर्गत केही सर्तहरू पूरा गरेपछि मात्र हुनेछ।
सम्झैता घोषणा हुनुभन्दा अगाडि बोल्दै एक अमेरिकी अधिकारीले भने कि सम्झौताले अन्ततः इरानको आणविक कार्यक्रमलाई समाप्त पार्नेछ, जसमा अत्यधिक समृद्ध युरेनियमको भण्डार नष्ट गरिनेछ र हटाइनेछ। वरिष्ठ इरानी अधिकारीले भने कि मस्यौदा सम्झौताले इरानलाई, जसले आणविक बम खोज्न अस्वीकार गर्दछ, देश भित्र आफ्नो समृद्ध युरेनियम पातलो गर्न अनुमति दिनेछ।
