काठमाडौं ।उच्च विद्युतीय सवारी साधान आयात हुँदा पनि पेट्रोलियम पदार्थको खपतमा कमी आउन सकेको छैन ।
पेट्रोलियम पदार्थको कारण नेपालको व्यापार घाटा उच्च रहँदै आएकोमा त्यसलाई विद्युतीय सवारी साधानले विस्थापित वा कमी ल्याउन सकेको छैन । सरकारले स्वेदशमा उत्पादित बिजुलीको खपतलाई वृद्धि गरी व्यापार घाटा न्यून तथा अर्थतन्त्र बलियो बनाउने भने पनि तथ्यांकमा त्यसो हुन सकेको छैन ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा पेट्रोलियम पदार्थको आयात २१.३३ प्रतिशतले बढेको छ । आर्थिक वर्ष २०८२८३ मा ३ खर्ब ९ अर्ब ९७ करोड ४३ लाख ५८ हजार बराबरको पेट्रोलियम पर्दाथ आयात भएको छ । जुन अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१८२ को तुलनामा २१.३३ प्रतिशत अर्थात् ५४ अर्ब ४९ करोड ८० लाख ६ हजारले बढी हो । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा २ खर्ब ५५ अर्ब ४७ करोड ६३ लाख ५२ हजार बराबरको पेट्रोलियम पदार्थको आयात गरिएको हो । आव २०८२/८३ मा १ खर्ब ७२ अर्ब ४२ करोड ८७ लाख २३ हजारको पेट्रोल, ७७ अर्ब २६ करोड ५० लाख ११ हजारको डिजेर र ६० अर्ब २८ करोड ६ लाख २४ हजारको खाना पकाउने ग्यास (एलपीजी) आयात गरिएको छ । आव २०८१/८२ मा १ खर्ब २८ अर्ब ७६ करोड १६ लाख ४९ हजारको पेट्रोल, ६४ अर्ब १२ करोड ७४ लाख ४३ हजारको डिजेल र ६२ अर्ब ५८ करोड ७२ लाख ६० हजारको ग्यास आयात गरिएको हो ।
अधिकांश पेट्रोल र डिजेल सवारी साधानमा प्रयोग गरिन्छ । विद्युतीय सवारी साधान आयात पछि पेट्रोल र डिजेलको आयातमा कमी आउनु पर्ने भए पनि आउन सकेको देखिदैन । विद्युतीय सवारी साधानको आयात तथा प्रयोग बढ्दै गए पनि पेट्रोल र डिजेल सवारी साधानको आयात पनि निरन्तर हुँदा व्यवस्थापन हुन नसकेको भन्सार विभागका निर्देशक किशोर बर्तौलाले इक्विटी नेपाललाई बताए । ‘सरकारी कार्यालयहरुमा अधिकांश जस्तो पेट्रोल र डिजेलबाट चल्ने सवारी साधान रहेको छ ,’ निर्देशक बर्तौलाले भने,‘अर्कोतर्फ निर्माण क्षेत्रमा समेत डिजेलेको प्रयोग हुने हुँदा आयात घट्न नसकेको हो । बिजुली खपत गरेर पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा कमी ल्याउनु पर्ने आवश्यकता भने रहेको छ ।’
पेट्रोल र डिजेलको आयात बढ्दा खाना पकाउने ग्यासको आयात भने घटेको छ । समिक्षा अवधिमा खाना पकाउने ग्यासको आयात २ अर्ब ३० करोड ६६ लाख ३६ हजारले कमी आएको हो । आव २०८२८३ मा ६० अर्ब २८ करोड ६ लाख २४ हजारको खाना पकाउने ग्यास आयात हुँदा आव २०८१८२ मा ६२ अर्ब ५८ करोड ७२ लाख ६० हजारको अयात गरिएको थियो । खाना पकाउने ग्यासको आयातमा जसरी नै पेट्रोल र डिजेलको आयातमा कमी ल्याउनु पर्ने निर्देशक बर्तौलाले बताए । पछिल्लो समय बिजुली चुलो अर्थात् इन्डक्सनको प्रयोग बढ्दै जाँदा खाना पकाउने ग्यासको आयातमा कमी आएको उनले इक्विटी नेपालसँग भने ।
यसैगरी विद्युतीय सवारी साधानको आयातमा भने न्यून मात्र कमी आएको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा १० हजार ८४७ वटा विद्युतीय सवारी साधान (कार, जीप र भ्यान) आयात भएका छन् । तीन मध्ये दुई वटा अन–एसेम्बल गाडी पनि रहेका छन् । उक्त विद्युतीय सवारी साधान २५ अर्ब ५६ करोड २३ लाख १३ हजार बराबरको हो । आव २०८१/८२ मा १३ हजार ५७८ वटा विद्युतीय सवारी साधान आयात भएका थिए । यो सँगै समिक्षा अवधिमा करिब ३ हजार वटा विद्युतीय सवारी साधान आयातमा कमी आएको देखिन्छ ।
पछिल्लो समय बिजुली उत्पादन वृद्धि हुदै जाँदा यसको खपत हुन नसकेको स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुको संस्था (इप्पान) ले जनाएको छ । इप्पानका अधिकारीहरुका अनुसार हाल नेपालमा बिजुली अधिकतम प्रयोग करिब २२ सय मेगावाट रहेको छ । भने भारत र बंगलादेशतर्फ निर्यात करिब १२ सय मेगावाट रहेको छ । समग्रमा बिजुलीको प्रयोग ३४ सय मेगावाट पुग्छ भने राष्ट्रिय ग्रिडमा जडित क्षमता ४३ सय मेगावाट रहेको छ त्यसैले गर्दा ९ सय मेगावाट बिजुली खेर जाने अवस्था रहेको छ ।
विद्युत प्राधिकरणले प्रसारण लाइन र ट्रान्सफर्मर क्षमता कमजोर रहेको हुँदा उत्पादिन बिजुली खपत हुन नसक्ने बताउँद उत्पादनकर्ताहरु समस्यामा परेको इप्पानका अधिकारीहरु बताउछन् । अधिकारीहरुका अनुसार सरकारले सवारी साधान, इन्डक्सन लगायतका बिजुली खपत हुने सामग्री बढाई मुलुकको अर्थतन्त्र समेत सुधार गर्नुपर्ने बताउछन् ।
