काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनावले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति तथा विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्न थालेको छ। अप्रिल १३ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी सुरु गरिएको घोषणा गरेसँगै स्थिति झन् जटिल बनेको छ। यसअघि इस्लामाबादमा भएको वार्ता असफल भएपछि इरानले खाडी क्षेत्रका छिमेकी देशहरूको बन्दरगाहमा प्रतिशोध लिन सक्ने चेतावनी दिएको थियो, जसले क्षेत्रीय सुरक्षामा थप चिन्ता उत्पन्न गरेको छ।
युद्ध अन्त्यका लागि प्रयास जारी रहे पनि ठोस सहमति हुन सकेको छैन । पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफले समाधानका प्रयास जारी रहेको बताए पनि अमेरिका र इरानबीचको अविश्वास अझै हट्न सकेको छैन । दशकौँपछि भएको उच्चस्तरीय वार्ता पनि बिना निष्कर्ष टुंगिएको छ, जसले कूटनीतिक प्रयासहरू कमजोर भएको संकेत गर्दछ।
यस तनावको सबैभन्दा ठूलो असर विश्व ऊर्जा बजारमा परेको छ । तेलको मूल्य बढेर प्रति ब्यारेल १०० डलरमाथि पुगेको छ, जुन विश्व अर्थतन्त्रका लागि चिन्ताजनक हो। विशेषगरी, होर्मुज जलडमरूमध्य—जहाँबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुन्छ—अझै पूर्ण रूपमा खुल्न नसक्दा आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो अवरोध आएको छ। यदि यो अवस्था लामो समयसम्म रह्यो भने ऊर्जा संकट झन् गहिरिन सक्छ।
सैन्य दृष्टिले पनि स्थिति संवेदनशील बन्दै गएको छ। अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ देखि इरानविरुद्ध आक्रमण सुरु गरेपछि इरानले जलमार्गमा कडा नियन्त्रण लागू गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार बनाउन नदिने स्पष्ट अडान लिएका छन् र कुनै पनि प्रकारको सम्झौतामा त्यसलाई स्वीकार नगर्ने बताएका छन्। यता, इरानले विदेशी सैन्य हस्तक्षेपले विश्व ऊर्जा सुरक्षामा अस्थिरता ल्याउने चेतावनी दिएको छ।
युद्धविरामको अवस्था पनि अहिले जोखिममा परेको छ। ६ हप्तासम्म चलेको आक्रमण रोक्न गरिएको दुई हप्ते युद्धविराम प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन नसक्ने संकेत देखिएको छ । इरानले अमेरिकी नाकाबन्दीलाई “समुद्री डकैती” भन्दै विरोध गरेको छ र यदि आफ्नो बन्दरगाहमा खतरा भए खाडी क्षेत्रका अन्य बन्दरगाहहरू पनि असुरक्षित हुने चेतावनी दिएको छ।
यसबीच, क्षेत्रीय द्वन्द्व विस्तार हुने संकेत पनि देखिएको छ । इजरायलले लेबनानमा आक्रमण जारी राखेको छ र इरान समर्थित हिजबुल्लाह विरुद्ध कारबाही तीव्र बनाएको छ। साथै, इरानले संयुक्त राष्ट्रसंघमा पत्र लेख्दै केही खाडी देशहरूले अमेरिका–इजरायलको युद्धमा सहयोग गरेको आरोप लगाउँदै क्षतिपूर्ति माग गरेको छ।
