काठमाडौं । हाल मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था फेरि एकपटक गम्भीर मोडमा पुगेको देखिन्छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायल र लेबनानबीचको युद्धविरामलाई थप तीन हप्ताका लागि विस्तार गर्ने घोषणा गरेका छन् । यद्दपि, यस क्षेत्रमा सैन्य तनाव पनि अघि बढिरहेको छ ।
एकातर्फ शान्ति वार्ता अघि बढाइँदै छ भने अर्कोतर्फ इरानसँग सम्भावित द्वन्द्वलाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकी सेनाले रणनीतिक योजना विस्तार गरिरहेको खुलासा भएको छ।
इजरायल र लेबनानबीचको वार्ता लामो समयदेखि चलिरहेको तनाव घटाउने प्रयासको रूपमा अघि बढाइएको हो। यस वार्तामा हिजबुल्लाहको भूमिका मुख्य चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। लेबनान सरकार शान्ति र स्थिरता कायम राख्न चाहन्छ भने इजरायल आफ्नो सुरक्षा सुनिश्चित गर्न चाहन्छ। यसै सन्दर्भमा ट्रम्प प्रशासनले दुबै पक्षलाई वार्तामा ल्याएर दीर्घकालीन समाधान खोज्ने प्रयास गरिरहेको छ।
तर यही समयमा अर्को महत्वपूर्ण विकास इरानसँग सम्बन्धित देखिएको छ। प्राप्त जानकारी अनुसार अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूले इरानको रणनीतिक जलमार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुजमा लक्षित कारबाहीका योजनाहरू तयार गरिरहेका छन्।
यदि हालको युद्धविराम भंग भएमा अमेरिका उक्त क्षेत्रका सैन्य क्षमतामाथि आक्रमण गर्न तयार रहने संकेत देखिएको छ। यसमा इरानका छिटो गतिमा चल्ने सैन्य डुंगा, बारुदी सुरुङ बोक्ने जहाज तथा अन्य समुद्री आक्रमण क्षमताहरू लक्षित हुने बताइएको छ।
हर्मुज जलमार्ग विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो। यस क्षेत्रबाट विश्व बजारमा ठूलो मात्रामा तेल आपूर्ति हुने भएकाले यहाँ कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। विगतका घटनाहरूले पनि देखाएको छ कि यस जलमार्गमा तनाव बढ्दा तेलको मूल्य वृद्धि, आपूर्ति संकट र आर्थिक अस्थिरता देखा पर्ने गर्छ।
रिपोर्टहरू अनुसार इरानसँग अझै पनि ठूलो मात्रामा तटीय मिसाइल प्रणाली, ड्रोन बाँकी छन्। यी क्षमताले हर्मुज जलमार्गमा अमेरिकी र अन्य देशका जहाजहरूको आवागमनलाई चुनौती दिन सक्छ। यही कारणले अमेरिकी सैन्य योजना केवल आक्रमणमा सीमित नभई दीर्घकालीन नियन्त्रण रणनीतिसम्म विस्तार भएको देखिन्छ।
यसका साथै अमेरिका सम्भावित रूपमा इरानका ऊर्जा पूर्वाधार, तेल संरचना, सैन्य उत्पादन केन्द्र र केही उच्च पदस्थ सैन्य नेतृत्वलाई समेत लक्षित गर्न सक्ने विकल्पहरू तयार गरिरहेको बताइएको छ। यसले द्वन्द्व अझै गहिरो बन्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ।
यसैबीच ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई कूटनीतिक वार्तामा ल्याउने प्रयास पनि जारी राखेको छ। तर यदि कूटनीति असफल भयो भने सैन्य विकल्पहरू पुनः सक्रिय हुने संकेत पनि दिइएको छ । यसले मध्यपूर्वमा शान्ति र युद्धबीचको सन्तुलन अत्यन्त नाजुक अवस्थामा पुगेको देखाउँछ।
