काठमाडौं । क्रेडिट रेटिङ एजेन्सी केयर रेटिङ्स नेपालले कृषि विकास बैंक लिमिटेडको इश्वर रेटिङ ‘CARE-NP A+ (Is)’ लाई पुनः पुष्टि गरेको छ। यो रेटिङ प्राप्त गर्ने संस्थालाई नेपालको वित्तीय क्षेत्रमा समयमै वित्तीय दायित्व बहन गर्न पर्याप्त सुरक्षित तथा न्यून क्रेडिट जोखिम भएको संस्थाको रूपमा लिइन्छ। बैंकका सबल पक्षहरूको चर्चा गर्दा, यसमा नेपाल सरकारको ५१ प्रतिशत बहुमत स्वामित्व रहेको छ, जसले गर्दा यसमा उच्च राजकीय सुरक्षा र विश्वसनीयता कायम भएको छ। सन् १९६८ मा स्थापित यस बैंकले लामो कार्यअनुभवको आधारमा नेपालका सबै ७७ वटै जिल्लाहरूमा फैलिएका २७४ शाखाहरू र २५ वटा एक्स्टेन्सन काउन्टरमार्फत आफ्ना सेवाहरू प्रदान गर्दै आएको छ। व्यावसायिक बैंकहरूमध्ये कृषि क्षेत्रमा सर्वाधिक लगानी गर्ने अग्रणी बैंकको रूपमा परिचितले असार मसान्त २०८३ सम्ममा कुल कर्जा पोर्टफोलियोको करिब २३ प्रतिशत हिस्सा कृषि क्षेत्रमा प्रवाह गरेको छ। यसका साथै, केन्द्रीय बैंकको नियम अनुसार पूँजी पर्याप्तता अनुपात र प्राथमिक पूँजी अनुपातलाई सुरक्षित सीमाभन्दा माथि राख्न बैंक सफल भएको छ भने ३८.२२ प्रतिशतको एसएलआर र ३७.४५ प्रतिशतको खुद तरलतासहित बैंकको तरलता अवस्था अत्यन्तै बलियो र सहज स्थितिमा रहेको छ।
सबल पक्षहरूसँगै बैंकका केही कमजोरी तथा मुख्य जोखिमहरू पनि रहेका छन्। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा देशको समग्र आर्थिक सुस्तता र राष्ट्र बैंकको नयाँ ‘क्युरिंग अवधि’ सम्बन्धी कडा नियमका कारण बैंकको निष्कृय कर्जा अनुपात केही बढेर ४.०७ प्रतिशत पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ३.४४ प्रतिशत रहेको थियो। यद्यपि, यो वृद्धि भए पनि बैंकिङ उद्योगको औसत निष्कृय कर्जा अनुपात (५.५७ प्रतिशत) को तुलनामा बैंकको अवस्था अझै राम्रो र नियन्त्रणभित्र रहेको छ। यसका अतिरिक्त, समग्र बजारमा ब्याजदर घट्दो क्रममा रहेको, बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता थुप्रिएको र उच्च कर्जा नोक्सानी व्यवस्था गर्नुपरेका कारण बैंकको खुद नाफा २९ प्रतिशतले घटेर २ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। बजारमा २० वटा वाणिज्य बैंकहरूसँगको तीव्र प्रतिस्पर्धा तथा नेपाल राष्ट्र बैंकले समय-समयमा परिवर्तन गर्ने काउन्टर-साइक्लिकल नीतिहरू र ब्याजदर करिडोरसम्बन्धी निर्देशनहरूले बैंकको मुनाफा र खुद ब्याज मार्जिनलाई निरन्तर दबाबमा राखेका छन्।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बैंकको कुल आम्दानी घटेर २३ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ (रु २३ अर्ब १५ करोड २० लाख) मा झरेको छ, जो अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा २५ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। यसैगरी, बैंकको खुद मुनाफा अघिल्लो वर्षको ३ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँबाट घटेर समीक्षा वर्षमा २ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। उता, बैंकको कुल सम्पत्ति भने बढेर ४२० अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ३६१ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ रहेको थियो।
बैंकको खुद निष्कृय कर्जा अनुपात पनि ०.३८ प्रतिशतबाट बढेर ०.८७ प्रतिशत कायम भएको छ भने सम्पत्तिमाथिको प्रतिफल १.११ प्रतिशतबाट घटेर ०.६७ प्रतिशतमा झरेको छ। समग्रमा, नेपाल सरकारको बलियो स्वामित्व, विशाल भौगोलिक नेटवर्क र उच्च तरलता बफरका कारण कृषि विकास बैंकको समग्र क्रेडिट प्रोफाइल सुरक्षित र स्थिर देखिए तापनि घट्दो ब्याजदरले खुम्चिएको खुद ब्याज मार्जिन र बढ्दो निष्कृय कर्जालाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्नु आगामी दिनमा बैंकका लागि मुख्य चुनौती हुनेछ।
